نابودی عقل به طورکلی واسه توضیح علائم مختلف مشکلات شناختی مثل فراموشی به کار میره. نابودی عقل یکی از نشونه های مشکلات و مریضیای مغزیه. نزدیک به ۴۷٫۵ میلیون نفر در سرتاسر جهان از نابودی عقل رنج می برن. در هر چار ثانیه، یک نفر به نابودی عقل دچار می شه. با اینکه نابودی عقل در افراد سالخورده گسترش بیشتری داره، ولی این مریضی یک آسیب ی طبیعی به دلیل سالخوردگی به حساب نمیاد. در این مطلب به بررسی عوامل ایجاد نابودی عقل و درمون اون می پردازیم.

 

نابودی عقل چیه؟

نابودی عقل تنها یک مریضی نیس، بلکه تعریفی کلی واسه توضیح مشکلات حافظه، مشکلات ارتباطی و مشکل در فکر کردنه. با اینکه نابودی عقل بیشتر در افراد سالخورده مشاهده می شه، ولی بروز اون در سنای پیری طبیعی نیس. مشکلات کم شناختی مثل ضعیف شدن حافظه کوتاه مدت موقع پیری چیزی طبیعیه. این مشکلات شناختی بیشتر از اونکه نابودی عقل به حساب بیان، یه جور مشکل شناختی مربوط به افزایش سن به حساب می رن، چون باعث بروز مشکلات زیادی نمی شن.

نابودی عقل واسه توضیح دو یا چند علامت بسیار شدید که فعالیتای روزمره ی فرد رو تحت اثر قرار میدن، به کار میره. طبق جدا سازی و بررسی آمار جدید در سال ۲۰۱۰، ۴٫۷ میلیون نفر از افراد بالای ۶۵ سال در آمریکا، به مریضی فراموشی گرفتار هستن. طبق آزمایش انجمن فراموشی:

  • کمی بیشتر از یک دهم افرادی که بالای ۶۵ سال سن دارن، از فراموشی رنج می برن؛
  • بیشتر از یک سوم افراد بالای ۸۵ سال به فراموشی گرفتار هستن؛
  • ۶۰ تا ۸۰ درصد افراد گرفتار به نابودی عقل، دچار فراموشی هستن.

علل نابودی عقل

علائم نابودی عقل، علل و روش های تشخیص اون  آموزشی

نابودی عقل می تونه بر اثر مرگ سلولای مغزی و خصوصا مریضیای نورودژنراتیو (مرگ تدریجی سلولای مغز در اثر افزایش سن) بروز کنه. دقیقا مشخص نیس که نابودی عقل باعث مرگ سلولای مغزی می شه یا مرگ سلولای مغزی موجب بروز نابودی عقل می شه.

جدا از اینکه مرگ تدریجی سلولای مغزی (مثل چیزی که در فراموشی شاهد اون هستیم)، آسیبای واردشده به سر، سکته مغزی و تومورهای مغزی می تونن موجب نابودی عقل شن.

بقیه دلایل دچار شدن به نابودی عقل عبارتند از:

  • نابودی عقل عروقی: از مرگ سلولای مغزی در اثر مریضیای مربوط به عروق مغزی مثل سکتهای مغزی ناشی می شه. این مریضیا جریان طبیعی خون رو با مشکل همراه می کنن و مانعِ رسیدن اکسیژن به سلولای مغزی می شن.
  • آسیبای واردشده به سر: اینجور آسیبایی احتمال مرگ سلولای مغزی و بروز نابودی عقل رو افزایش میدن. تکرار ضربات آسیب زننده به سر (مثلا در بعضی ورزشا) رابطه مستقیمی با افزایش احتمال بروز نابودی عقل در آینده داره. با اینکه دلایل کمی در دسترسه، ولی به نظر می رسه حتی یک آسیب ی واردشده به مغز هم می تونه احتمال بروز نابودی عقل دژنراتیو مثل مریضی فراموشی رو افزایش بده.

  • مریضیای به دلیل پریون: پریونا، پروتئینایی هستن که می تونن در بعضی افراد باعث ایجاد مریضیایی مثل جنون گاوی شن.
  • عفونتای به دلیل HIV: درمورد چگونگی آسیب زدن این ویروس به سلولای مغزی اطلاعاتی در دست نیس.
  • عوامل برگشت پذیر: تداخلات دارویی، افسردگی، کمبود ویتامینا و مشکل در کارکرد تیروئید، می تونن موجب بروز نابودی عقل شن. درصورتی که این عوامل درمون شن، نابودی عقل به دلیل اونا هم بهبود پیدا میکنه.

شکلای مختلف نابودی عقل

  • فراموشی در اثر پلاکای تشکیل شده در بین سلولای مغزیِ در حال مرگ و درهم پیچیدگی داخلی سلولا ایجاد می شه. هردوی این شرایط در اثر ناهنجاری پروتئینا به اتفاق می پیوندند. اتصالات و سلولای عصبی در افراد گرفتار به فراموشی به طور پیشرونده ای کاهش پیدا میکنه. درنهایت مغز هم کوچیک تر می شه.
  • نابودی عقل با اجسام لویی یک مریضی نورودژنراتیوه که در اثر ایجاد ساختارهای غیرطبیعی در مغز بروز می کنه. این تغییرات در مغز به دلیل پروتئینی به نام آلفا-سینوکلئینه.
  • نابودی عقل مخلوط به دلیل بروز دو یا سه نوع نابودی عقله که با هم به اتفاق می پیوندند. مثلا ممکنه یک نفر به طور با هم دچار مریضی فراموشی و نابودی عقل عروقی شه.
  • در مریضی پارکینسون هم اجسام لویی حضور دارن. با اینکه پارکینسون بیشتر به عنوان یک مشکل حرکتی شناخته می شه، ولی معمولا علائم نابودی عقل در افراد گرفتار به پارکینسون مشاهده می شه.
  • مریضی هانتینگتون با شکلای مختلف خاصی از حرکات غیرارادی شناخته می شه، اما این مریضی هم یکی از شکلای مختلف نابودی عقل به حساب میاد.

بقیه اختلالاتی که باعث بروز علائم نابودی عقل می شن، عبارتند از:

  • نابودی عقل پیشانی گیجگاهی (مریضی نیمن پیک)؛
  • هیدروسفالی با فشار طبیعی زمانی بروز می کنه که مقدار اضافی مایع مغزی-نخاعی در مغز جمع شه؛
  • سندروم بنسون (PCA) که به مریضی فراموشی شبیهه، ولی در ناحیه متفاوتی از مغز روی می ده؛
  • نشانگان داون که احتمال بروز فراموشی رو در افراد کم سن وسال افزایش می ده.

علائم نابودی عقل

علائم نابودی عقل، علل و روش های تشخیص اون  آموزشی

علائم زیر به وسیله آکادمی آمریکایی پزشکان خونواده (AAFP) جمع آوری و در مجله پزشکان خونواده آمریکا به چاپ رسیدن. ممکنه هر کدوم از این علائم در فرد گرفتار به نابودی عقل مشاهده شه. بیشتر این علائم به خاطر از دست دادن حافظه بروز می کنن. ممکنه خودِ مریض تعدادی از این علائم رو تشخیص بده، اما بقیه علائم رو دور و بریا یا دکتر تشخیص میدن.

علائم نابودی عقل، علل و روش های تشخیص اون  آموزشی

  • از دست دادن حافظه ی کوتاه مدت (یکی از نشونه های این مشکل، پرسیدنِ سؤالای تکراریه)؛
  • مشکل در انجام بعضی از اموراتی که فرد با انجام شون آشنایی داره (مثلا مشکل در درست کردن نوشیدنی یا غذایی که فرد همیشه درست می کرد)؛
  • مشکلات ارتباطی (بروز مشکلات زبانی، فراموش کردن کلمات ساده یا استفاده ی اشتباه از کلمات)؛
  • موقعیت ناآگاهی (مثلا گم شدن در خیابانی که فرد اونو بلد بوده)؛
  • بروز مشکلاتی در تفکر ذهنی (مثلا مشکلاتی در معامله کردن با پول)؛
  • علائم نابودی عقل، علل و روش های تشخیص اون  آموزشی

  • فراموش کردن جای چیزایی که هر روز استفاده میشن (مثل دسته کلید یا کیف پول)؛
  • تغییرات خُلقی (تغییرات یهویی و غیرمنتظره در چشم انداز فرد نسبت به زندگی یا دیدگاهی که فرد نسبت به خودش داره)؛
  • تغییرات شخصیتی (ممکنه فرد حساس، شکاک یا ترسو شه)؛
  • علائم نابودی عقل، علل و روش های تشخیص اون  آموزشی

  • کاهش علاقه فرد به شروع کارای تازه (کمتر شدن تمایل فرد واسه شروع کاری جدید یا رفتن به جایی).
این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   ۱۲ تمرین خودشناسی که موفقیت رو تضمین می کنه

با افزایش سن، علائم نابودی عقل زیاد می شن.

واسه تشخیص قطعی نابودی عقل، از چه آزمونایی استفاده می شه؟

علائم نابودی عقل، علل و روش های تشخیص اون  آموزشی

الان آزمونای نابودی عقل به طور زیادی استفاده میشن و نتایج حاصل از اونا هم تا حد زیادی قابل اعتماده. این آزمونا از زمان شروع شون در ده ۱۹۷۰ میلادی، تا الان تغییرات زیادی نداشتن. مرحله اولِ آزمونِ کارکرد حافظه و سلامت شناختی فرد، شامل تعدادی سؤال و دستورالعملای استاندارده. طبق تحقیقات، تشخیص نابودی عقل تنها با استفاده از آزمونای استاندارد زیر امکان پذیره. این آزمونا باید به طور کامل انجام و جواب هاشون ثبت شه.

«آزمون روانی کوتاه» بر مبنای ۱۰ سؤال طراحی شده. بعضی از این سؤالا عبارتند از:

  • چند سال سن دارین؟
  • ساعت حدودا چنده؟
  • امسال چه سالیه؟
  • تاریخ تولدتان چه موقعه؟

هر جواب درست، یک نمره داره. نمره شش و کمتر، نشونه اختلالاتی در کارکرد شناختی فرده.

آزمون آزمایش شناختی دکتر عمومی (GPCOG)، مشاهدات اقوام یا خونواده رو هم به آزمون قبلی اضافه می کنه. این آزمون واسه پزشکان طراحی شده و معمولا اولین آزمایش رسمی از سلامت روانی فرده. در مرحله دومِ آزمون، از یکی از نزدیکان فردِ مشکوک به نابودی عقل، شش سؤال پرسیده می شه. بعضی از این سؤالا عبارتند از:

  • فرد در به خاطر آوردن اتفاقات یا مکالمات گذشته مشکل داره؟
  • فرد کلمات درست رو به سختی پیدا می کنه یا لغات اشتباه به کار می بره؟
  • فرد در مدیریت پول یا مصرف داروها با مشکل روبه رو شده؟
  • فرد واسه رفت و اومد به جاهای مختلف با مشکل روبه رو شده؟

اگه نتیجه این آزمون، ضعف حافظه رو تأیید کنه، آزمونای دیگری مثل تست خون و سی تی اسکن از مغز پیشنهاد می شه.

آزمونای بالینی علل از دست دادن حافظه رو مشخص می کنن یا کمک می کنن گزینه های احتمالی محدودتر شن.

آزمون کوتاه وضعیت ذهنی (MMSE) یک آزمون شناختی دیگره که موارد زیر رو اندازه گیری می کنه:

  • آگاهی فرد از جا و زمان ؛
  • یادآوری کلمات؛
  • تواناییای زبانی؛
  • میزان دقت و قدرت محاسبات فرد؛
  • توانایی فرد در شناسایی رابطه بَصَری و فضایی بین وسایل.

آزمون کوتاه وضعیت ذهنی واسه شناسایی نابودی عقل به دلیل مریضی فراموشی مورد استفاده قرار میگیره. این آزمون می تونه در آزمایش شدت مریضی و یافتن علاجای مناسب هم کمک کننده باشه.

نابودی عقل قابل درمانه؟

علائم نابودی عقل، علل و روش های تشخیص اون  آموزشی

مرگ سلولای مغزی چیزی برگشت ناپذیره، پس هیچ درمون شناخته شده ای واسه نابودی عقل دژنراتیو وجود نداره. واسه همین به جای از بین بردن دلیل مریضی، بیشتر روی مراقبت از مریض و کنترل علائم اختلالاتی مثل فراموشی تمرکز می شه.

اگه نابودی عقل از عواملی مثل ضربه، اثرات جانبی داروها و کمبود ویتامین ناشی شده باشه، ممکنه بشه از آسیبای واردشده به مغز یا گسترش آسیبا به بافت مغز، جلوگیری کرد.

علائم مریضی فراموشی رو میشه به کمک بعضی از داروها کم کرد. به این منظور چار داروی تأییدشده در آمریکا وجود دارن که مهارکنندهای کولین استراز (استیل کولین استراز) نام دارن.

  • دونپزیل؛
  • گالانتامین؛
  • ریواستیگمین؛
  • تاکرین.

دسته دیگری از داروها ممانتین نام دارن و علیه گیرنده های NMDA مغز عمل میکنن. ممکنه این داروها به تنهایی یا همراه با مهارکنندهای کولین استراز مورد استفاده قرار بگیرن.

مهارکنندهای کولین استراز می تونن به بهتر شدن ویژگیای رفتاری فرد گرفتار به مریضی پارکینسون هم کمک کنن. به یاد داشته باشین هیچ وقت این داروها رو به طور خودسر مصرف نکنین و قبل از مصرف هر نوع دارویی، حتما با دکتر خود مشورت کنین.

تمریناتی مثل یادیارها و بقیه وسایل یادآوری رایانه ای می تونن مغز رو تقویت کنن، کارکرد شناختی مغز رو بهبود بدن و به فرد کمک کنن تا حدی با فراموشی به دلیل فراموشی کنار بیاد. یادیارها ترفندهایی واسه حفظ کردن چیزها هستن که فقط به تکرار مطالب اکتفا نمی کنن، بلکه با ایجاد رابطه بین مفاهیم تازه و اطلاعات قبلی موجود در مغز، به یادآوری راحت تر اونا کمک می کنن.

چه عواملی احتمال دچار شدن به نابودی عقل رو افزایش میدن؟

علائم نابودی عقل، علل و روش های تشخیص اون  آموزشی

عواملی وجود دارن که خطر دچار شدن به نابودی عقل رو افزایش میدن که در این بین، افزایش سن مهم ترینِ آنهاست. بقیه عوامل عبارتند از:

  • سیگار و مصرف نوشیدنیای الکلی؛
  • تصلب شرایین (یه جور مریضی قلبی-عروقی که باعث سختی سرخرگا می شه)؛
  • افزایش سطح کلسترول بد خون (لیپوپروتئین کم چگالی یا LDL)؛
  • بالا بودن سطح هوموسیستئین خون (یه جور اسید آمینه)؛
  • دیابت؛
  • مشکل شناختی کم هم ممکنه بعضی وقتا (نه همیشه) باعث بروز نابودی عقل شه.

منبع : medicalnewstoday

دسته‌ها: آموزشی

دیدگاهتان را بنویسید